Hàn Quốc tăng tuổi nghỉ hữu: Giới trẻ lo sốt vó vì nguy cơ "đói" việc làm

Hàn Quốc đang xem xét tăng tuổi nghỉ hưu từ 60 lên 65 nhằm đối phó với tình trạng già hóa dân số. Tuy nhiên, kế hoạch này đang vấp phải nỗi lo ngại lớn về nguy cơ thu hẹp cơ hội việc làm của thế hệ trẻ.

Hàn Quốc đã chính thức bước vào giai đoạn xã hội siêu già, nơi những người từ 65 tuổi trở lên chiếm tới hơn 20% tổng dân số. Thực tế này đang làm bùng lên những cuộc tranh luận gay gắt về việc: Bao nhiêu tuổi thì nên nghỉ hưu?

Làn sóng tranh luận bắt đầu nóng trở lại từ tháng trước, sau khi Đảng Dân chủ đồng hành (DPK) cầm quyền đưa ra ý tưởng nâng tuổi nghỉ hưu từ 60 lên 65. Dù vậy, phía đảng cầm quyền vẫn đang bước đi rất thận trọng, tránh việc ép buộc thông qua chính sách này vì nó tác động trực tiếp đến thị trường việc làm của giới trẻ. Bài toán hóc búa hiện tại là làm sao để vừa kéo dài thời gian cống hiến cho người cao tuổi, vừa không làm mất đi cơ hội của những lao động trẻ.

Rơi vào "vực thẳm thu nhập" sau khi nghỉ hưu

Tại xứ sở kim chi, độ tuổi nghỉ hưu 60 hiện đang được áp dụng phổ biến ở khu vực công và hầu hết các doanh nghiệp tư nhân (dù một số công ty có thể tự quy định độ tuổi riêng dựa trên thỏa thuận giữa công đoàn và ban lãnh đạo).

Mấu chốt của vấn đề nằm ở khoảng trống mênh mông giữa tuổi nghỉ hưu thực tế và tuổi bắt đầu được nhận lương hưu quốc gia. Theo quy định, độ tuổi nhận lương hưu được phân loại theo năm sinh: những người sinh năm 1952 trở về trước sẽ nhận từ năm 60 tuổi, nhưng những người sinh năm 1969 trở về sau phải đợi đến năm 65 tuổi mới được nhận.

Đối với nhóm người sinh sau, họ sẽ phải đối mặt với 5 năm "trắng" thu nhập sau khi rời ghế nhà trường/công sở mà chưa được nhận lương hưu. Đây là một cú sốc tài chính cực lớn ngay trong giai đoạn nhạy cảm của cuộc đời.

Trước thực trạng đó, Tổng thống Lee Jae-myung từ năm ngoái đã đưa ra cam kết trong chiến dịch tranh cử của mình, hứa sẽ tăng tuổi nghỉ hưu để khớp với tuổi được nhận lương hưu quốc gia.

"Khoảng cách giữa tuổi nghỉ hưu pháp định và thời điểm chi trả lương hưu đang đẩy cuộc sống của người dân vào bờ vực thẳm. Để ứng phó với tình trạng tỷ lệ sinh thấp và già hóa dân số, chúng ta cần xây dựng một xã hội mà ở đó người dân có thể tiếp tục làm việc." - Tổng thống Lee chia sẻ trên mạng xã hội vào tháng 5/2025.

Để hiện thực hóa điều này, Đảng Dân chủ đồng hành (DPK) đã thành lập một ủy ban đặc biệt vào tháng 11 năm ngoái. Theo nguồn tin cho biết, lộ trình được đề xuất là tăng dần tuổi nghỉ hưu từ 60 lên 61 tuổi vào năm 2029, và cứ mỗi hai năm lại tăng thêm một tuổi, cho đến khi đạt mốc 65 tuổi vào năm 2037.

Giới chủ và Công đoàn: Cuộc chiến quan điểm không hồi kết

Kế hoạch này ngay lập tức vấp phải những phản ứng trái chiều, tạo nên sự chia rẽ sâu sắc giữa công đoàn (đại diện người lao động) và giới chủ doanh nghiệp.

Bà Woo Moon-sook, Giám đốc Ban Chính sách của Tổng liên đoàn Lao động Hàn Quốc (KCTU) – tổ chức công đoàn quyền lực với hơn 1 triệu thành viên – khẳng định:

"Nguyên tắc cơ bản của chúng tôi là tuổi nghỉ hưu phải được tăng theo luật định để khớp với tuổi nhận lương hưu. Chính phủ cần giải quyết dứt điểm vấn đề này càng sớm càng tốt, bởi rất nhiều người ở độ tuổi 60 hiện đang phải đối mặt với vực thẳm thu nhập."

Ngược lại, một đại diện giấu tên từ giới doanh nghiệp lại bày tỏ sự lo ngại về việc ai sẽ là người thực sự hưởng lợi và những hệ lụy tiêu cực nào sẽ phát sinh:

"Cái lợi của việc kéo dài tuổi nghỉ hưu rốt cuộc sẽ chỉ rơi vào tay những lao động lớn tuổi tại các tập đoàn lớn, tổng công ty nhà nước và các cơ quan công quyền mà thôi."

Vị này phân tích thêm, khi quỹ lương của một doanh nghiệp là cố định, nếu người cũ cứ ở lại thì người mới sẽ không có cửa vào. Chưa kể, làn sóng Trí tuệ nhân tạo (AI) đang thu hẹp dần các vị trí việc làm cơ bản (entry-level), nếu giờ lại tăng tuổi nghỉ hưu thì tình hình sẽ càng tồi tệ hơn.

"Các doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn đã thiếu lao động nên ít khi xảy ra xung đột thế hệ. Nhưng tại các doanh nghiệp lớn, lao động trẻ và lao động già chắc chắn sẽ phải giẫm chân lên nhau để tranh giành một vị trí", vị đại diện nhấn mạnh.

Cải cách tiền lương: Mảnh ghép còn thiếu

Các chuyên gia kinh tế đều thừa nhận việc tăng tuổi nghỉ hưu là xu thế tất yếu, nhưng bắt buộc phải đi đôi với việc tạo thêm việc làm cho người trẻ và cải cách hệ thống tiền lương.

Giáo sư Luật Park Ji-soon tại Đại học Korea cảnh báo rằng, nếu không thay đổi cấu trúc tiền lương, việc kéo dài tuổi thọ nghề nghiệp sẽ phải trả một cái giá rất đắt:

"Tăng tuổi nghỉ hưu mà không cải cách tiền lương sẽ khiến chi phí nhân công tăng phi mã. Hàn Quốc vẫn đang duy trì hệ thống lương theo thâm niên – tức là cứ làm lâu năm thì lương càng cao."

Ông giải thích thêm, thông thường khi người già về hưu, các vị trí đó sẽ trống ra để nhường chỗ cho người trẻ. Nếu các vị trí này bị "giữ chân" thêm 5 năm nữa, cơ hội của giới trẻ sẽ bị bóp nghẹt tương ứng. Do đó, vị giáo sư gợi ý nên chuyển dịch lao động lớn tuổi sang các vai trò phù hợp hơn với năng lực của họ, đồng thời xây dựng một hệ thống lương và vị trí mới tương thích.

Tuy nhiên, Giáo sư Kim Sung-hee từ Trường Cao học Nghiên cứu Lao động thuộc Đại học Korea lại có góc nhìn lạc quan hơn. Ông cho rằng tăng tuổi nghỉ hưu không trực tiếp dẫn đến xung đột thế hệ, vì trình độ chuyên môn, kinh nghiệm và sở thích công việc của mỗi lứa tuổi là khác nhau.

Dù vậy, giáo sư Kim cũng thừa nhận rủi ro vẫn hiện hữu ở các vị trí "béo bở" trong tập đoàn lớn và khối nhà nước:

"Các cơ quan công quyền bị ràng buộc nghiêm ngặt bởi tổng biên chế và quỹ lương. Tăng bên này buộc phải cắt bên kia. Hệ thống này cần phải được cải cách triệt để, cởi bỏ bớt những áp lực về ngân sách."

Đồng quan điểm, ông Lee Dong-hee, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Công nghiệp & Thương mại Hàn Quốc, nhấn mạnh cần phải bóc tách và xác định rõ những ngành nghề nào ít có sự cạnh tranh giữa các thế hệ.

Ông Lee lấy ví dụ về nghề đầu bếp: đây là công việc đòi hỏi thể lực rất lớn. Dù nghề này đang ngày càng thu hút giới trẻ trong những năm gần đây, nhưng những người lao động lớn tuổi lại có xu hướng né tránh vì lý do sức khỏe không đảm bảo.

Người trong cuộc nói gì?

Trái với những phân tích vĩ mô của các nhà hoạch định chính sách, suy nghĩ của người dân bình thường lại dung dị hơn, gắn liền với cuộc sống mưu sinh thường nhật, nhưng vẫn lộ rõ khoảng cách thế hệ.

Ông Yoon Sung-nyeon (53 tuổi), một nhân viên văn phòng, chia sẻ rằng vấn đề này cần được thảo luận kỹ lưỡng vì tương lai của con em mình:

"Những người lớn tuổi như chúng tôi cũng nên đặt mình vào vị trí của người trẻ và sẵn sàng thỏa hiệp khi cần thiết."

Trong khi đó, anh Moon Kyung-hoon (34 tuổi), cũng là một nhân viên văn phòng trẻ, thừa nhận trước đây anh không nghĩ ngợi quá nhiều về chuyện này, nhưng việc đi làm đến năm 65 tuổi nghe chừng cũng khá hợp lý:

"Khi già đi, nếu được làm việc lâu hơn một chút, chúng ta sẽ có sự chuẩn bị tốt hơn về mặt tài chính cho cuộc sống dưỡng già sau này."

hani